Podział instrumentów perkusyjnych
W kwestii instrumentów perkusyjnych niezwykle istotne jest źródło dźwięku. Fakt ten wpływa na sposób wydobywania brzmienia oraz bezpośrednio na przynależność do danej grupy. Słownikowe definicje instrumentów perkusyjnych podają, że są to instrumenty muzyczne, których źródłem dźwięku jest drganie ich części lub też całości, co z kolei wywoływane jest przez potrząsanie bądź też uderzanie odpowiedniego członu szczotką, pałką lub dłonią.
Widać zatem, jak ważne jest źródło dźwięku. Na jego podstawie wyznacza się jedną z najpopularniejszych kategorii dotyczącą instrumentów perkusyjnych - podział na idiofony oraz membranofony.
Idiofony to instrumenty perkusyjne samobrzmiące - ich źródło dźwięku powstaje poprzez drganie całego instrumentu. Z tego względu bardzo często określa się je również mianem instrumentów samodźwięcznych. Idiofony są bardzo popularne w świecie perkusyjnym. Mogą one wydawać dźwięki rozproszone lub też te o określonej częstotliwości. Wysokość wydobywanego za ich pomocą dźwięku zależy w głównej mierze od właściwości fizycznych danego instrumentu, a konkretniej - od elementu drgającego. Masa wibratora (źródła dźwięku) ma bezpośredni wpływ na dźwięk finalny. Duża część idiofonów składa się z wielu
osobnych wibratorów. Ze względu na sposób, w jaki muzycy wywołują wibrację dźwięku idiofony podzielić można na uderzane, zderzane o siebie bądź szarpane. Idiofony uderzane to te, których dźwięk powstaje poprzez bezpośredni kontakt powierzchni instrumentu z pałeczką, prętem czy też dłonią. Są to przykładowo gongi, ksylofon, marakasy, talerze perkusyjne czy też dzwonki ręczne.
Talerze czy kastaniety to egzemplarze wliczane do idiofonów zderzanych o siebie. Przykładem idiofonów szarpanych jest drumla, którą przyciska się do zębów i poprzez szarpnięcie za spust wydobywa dźwięk i bezpośrednio żądane rytmy. Idiofony rozróżnia się także pod względem kształtu wibratora. Mamy tu do czynienia z idiofonami płytowymi(talerze, gong), sztabkowymi (czelesta, ksylofon), rurowymi (dzwony rurowe) czy też prętowymi (trójkąt). Popularny i przydatny w strojeniu kamerton widełkowy to nic innego, jak przykład idiofonów sztabkowych. Przez różnorodność idiofonów muzycy mogą wyzwolić swoje pokłady kreatywności i w ciekawy sposób urozmaicić dany utwór bądź projekt.
Źródłem dźwięku w przypadku membranofonów, czyli instrumentów perkusyjnych membranowych, jest napięta membrana wprawiona w drganie. Wibrator ten wykonany jest najczęściej ze skóry lub błony. Membranę pobudza się do drgania poprzez uderzenie jej dłonią, szczotką bądź też pałką. Najczęściej rozpięta jest ona na korpusie, który funkcjonuje jako pudło rezonansowe danego instrumentu. Najpopularniejszymi przykładami membranofonów są kotły, bęben mały, bęben wielki, bęben podłużny, tamburyn prowansalski, tamburyn oraz bęben obręczowy. Ich brzmienie jest bardzo unikatowe i pozwala interesująco ubarwić linię melodyczną.
Wyróżnia się dwa podziały membranofonów. Ze względu na sposób wibrowania membrany instrumenty z tej grupy podzielić można na uderzane oraz pocierane. W przypadku gry na membranofonach uderzanych stosuje się pałkę bądź też po prostu uderza dłonią lub palcami. Przykładem tutaj mogą być kotły, tom-tomy oraz bęben mały i wielki. Druga kategoria zakłada, że membranofony pocierane są palcami lub wewnętrzną stroną dłoni, a ich dobrym przykładem jest bęben obręczowy.
Drugi podział dotyczy głównie właściwości akustycznych membranofonów. Dzieli się je zatem na instrumenty o nieokreślonej bądź też określonej wysokości dźwięku. Instrumenty z pierwszej kategorii nie podlegają strojeniu. Jeśli chodzi o membranofony pozwalające na wydobycie dźwięku o określonej wysokości, to ich strojenie jest możliwe. Dokonuje się tego poprzez akustyczne dopasowanie rezonatora i równomierne napinanie membrany. Perkusiści używają w tym celu odpowiednich mechanizmów, jak na przykład specjalny kluczyk perkusyjny czy też śruby kontrolujące napięcie membrany. Dzięki nim są w stanie zmieniać pozycję naciągów perkusyjnych i dostosować je do pożądanej częstotliwości. Membrana powinna być naciągnięta w taki sposób, by dźwięk przy każdej ze śrub miał tę samą wysokość. Z kolei to, w którym kierunku membrana zostanie nastrojona, to już kwestia indywidualnych upodobań grającego czy też uprawianego gatunku.
Podział instrumentów perkusyjnych zależy nie tylko od właściwości akustycznych i fizycznych czy też od sposobu wydobywania dźwięku, ale co równie istotne - od przeznaczenia. Wiąże się to bezpośrednio z genezą danych instrumentów. Mowa tutaj przede wszystkim o różnorakich społeczeństwach, których kulturę muzyczną od wieków tworzyły konkretne instrumenty perkusyjne. Za przykład wziąć można bębny afrykańskie, które zostały szczególnie upodobane przez mieszkańców Afryki. Wyróżnia się wiele odmian tych instrumentów. Charakteryzują one dane plemię bądź region. Niektóre z nich na stałe wpisały się w konkretny styl. Najpopularniejsze rodzaje bębnów afrykańskich to djembe, conga i bongosy. Choć obecnie używane są wśród muzyków na całym świecie, to niegdyś stosowano je wyłącznie w Afryce. Podobnie sprawa ma się z przeróżnymi idiofonami sztabkowymi, kojarzonymi głównie z muzyką etniczną. Zatem cel używania danego instrumentu bezpośrednio wpływa na jego przynależność.
Jak widać - rodzina instrumentów perkusyjnych jest niezwykle rozbudowana, a przy tym interesująca. Wgłębianie się w tę tematykę pokazuje, jak wiele możliwości w muzykowaniu stwarzają instrumenty perkusyjne. Wielu muzyków przyznaje, że mając do dyspozycji tak dużą ilość instrumentów perkusyjnych, są w stanie w pełni pokazać siebie.
